Evolutionary Psychology

4.06.2016

Erkeklerde yer-yön bulma kabiliyeti eş bulmak için mi gelişti?

Utah Üniversitesi’nin iki farklı Afrikalı kabile üzerinde yaptığı bir araştırma, erkeklerin daha üst düzey bir yön bulma kabiliyeti geliştirdiklerini, çünkü daha gelişmiş bir mekansal algı kabiliyetine (objeleri farklı yönlerden algılayabilme yeteneği) sahip erkeklerin daha uzun seyahatlere çıkıp, daha fazla yol katedebildiklerini ve daha fazla eşleşip çocuk sahibi olduklarına yönelik ilk bulguları ortaya çıkardı.

Evolution and Human Behavior dergisi’nde yayınlanan araştırmada antropologlar, Namibya’nın güneybatısında yaşayan Twe ve Tjimba adlı kabilelerden düzinelerce üyeyi, testler yaparak, belli görevler vererek ve yüzyüze görüşerek incelediler. Bu testler ve görüşmeler, mekansal algı görevlerini daha iyi yerine getiren erkeklerin, daha uzun seyahatlerle daha fazla yol katetmekle kalmayıp, aynı zamanda daha fazla eşleşip daha çok çocuk yaptıklarını gösterdi.


Antropolog ve makalenin ilk yazarı Layne Vashro, “Daha önce mekansal algı kabiliyeti, yön bulma yeteneği, seyahat edilen yol uzunluğu ve üreme başarısı konularını tamamıyla birbiriyle bağdaştıran bir çalışma yapılmamıştı. Bu ilişkiler zincirinin büyük bir kısmı bilimsel literatürde yalnızca birer varsayımdan ibaretti.” şeklinde bir açıklamada bulunurken, Antropoloji Profesörü Elizabeth Cashdan “Söz konusu ilişkilerin bir kısmı üzerine daha önce çalışılmıştı, fakat bu çalışmayı yeni yapan şey, bu ilişkiler zincirini bir bütün olarak ele alıyor olması” diye ekliyor.

Vashro: “Psikoloji literatüründe cinsiyetler arası en çok süreklilik ve değişmezlik gösteren farklılık, erkeklerin mekansal algı ve yön bulma kabiliyetlerinde kadınlardan üstün olduğu. Antropoloji literatüründe ise aynı cinsiyet farklılığını ve sürekliliği seyahatlerde katedilen yolun uzunluğunda görebiliyoruz. Katedilen yol uzunluğundaki bu farklılığın, mekansal algı ve yön bulma kabiliyeti ile ilişkilendirilebileceğini düşündüğümüzde, bu iki özelliği birbirine bağlayan bir çizgi çekmiş oluyoruz”

Tarlafaresi ve geyikfaresi gibi memelilerin bazılarında katedilen yol uzunluğu, mekansal algı ve yön bulma kabiliyetleri açısından cinsiyetler arasında bir farklılık olduğu daha önce gösterilmişti. Fakat şimdiye kadar insanlarda bu ilişkinin nasıl olduğu hakkında pek az şey biliniyordu.



Mekansal Algı Kabiliyetleri ve Katedilen Yol Uzunluğunda Cinsiyet Farklılıkları



Mekansal algı kabiliyetlerine örnek olarak bir kamyonun kasasına bir yığın eşyayı yüklemeye çalışırken en uygun şekilde sığabilmesi için eşyaların en doğru şekilde döndürülüp yerleştirildiğini zihinde canlandırmayı düşünebiliriz. Matematik yeteneği gibi, cinsiyetler arası az farklılık gösteren ve kültürden kültüre değişen bazı “bilişsel” yeteneklerle karşılaştırıldığında, mekansal algı kabiliyetinde bu farklılığın cinsiyetler arasında çok daha büyük olduğunu görüyoruz. Söz konusu özelliğin evrimsel kökenleri olabileceğinin düşünülmesinin bir diğer sebebi de bu.

Literatürdeki genel tartışma, iyi yön bulabilmek için mekansal algı kabiliyetlerinin iyi olması gerektiği yönünde. İyi yön bulma yetenekleri ise uzak mesafelere güvenle seyahat edebilme olanağı sağlıyor. Bu ilişkiler zincirine baktığımızda, söz konusu çalışmanın bu bağlantıyı destekler nitelikte olduğunu söyleyebiliriz. “Bulgularımız mekansal algı kabiliyeti ve uzak mesafelere açılma davranışlarında erkeklere yönelik cinsiyet farklılıkları üzerine çalışan diğer araştırmaların sonuçlarını destekler nitelikte. Bu durum, erkeklerdeki cinsiyet içi rekabetin seçici bir baskı oluşturarak bu davranışları şekillendirmesiyle açıklanabilir.” diyor Vashro.

Araştırmanın uygulandığı Twe ve Tjimba kabileleri dağlık ve yarı-kurak çöl bölgelerinde yaşıyor. Keçi ve inek besleyip, çeşitli meyveler ve kökler topluyorlar. Aynı zamanda kavun ve balkabağı gibi bitkiler için bahçeler oluşturuyorlar. Kurak mevsimlerde toplayıcılığa odaklı kamplar kurarken, nemli mevsimlerde bahçelerinin yakınına göç ediyorlar. Bu kabilelerin çalışma için seçilmesinin en önemli sebebi, bizim ilksel atalarımızdan birçoğu gibi yılda ortalama 200 kilometre yolu tamamen doğal bir çevrede yürüyerek katediyor olmaları.

Cashdan ve Vashro, bu kabilelerin cinsel alışkanlıklarını şu şekilde açıklıyor: “Bu kabilelerin nispeten daha açık bir eşleşme kültürü var. İnsanlar evli olmadıkları kişilerle ilişkiye girebiliyorlar ve bu, kültürleri açısından kabul edilebilen bir şey. Birçok erkeğin başka erkeklerin karısından çocukları var ve bu kabileleri çalışma için uygun yapan bir diğer özellik de bu. Evlilik dışı ilişkiye izin verilmeyen bir kültürde, üreme başarısı ve alınan yol arasında bir ilişki gözlemlemeyi beklememiz doğru olmazdı.”

Peki eş bulma baskısı yön bulma yeteneklerini nasıl şekillendiriyor?

Vashro’ya göre “Yön bulma yetenekleri eşlerin daha uzun yol katederek yeni çevreler keşfetmesini sağlıyor. Ve daha uzaklara açıldıkça, yeni eşleşme fırsatları ortaya çıkıyor.”


Namibya’daki Toplayıcı Kabilelerle Yapılan Diğer Çalışmalar


2009-2011 yılları arasında Namibya’nın Kunene Bölgesi’ne yaptıkları ziyaretleri sırasında Vashro, Twe ve Tjimba kabileleri üzerinde farklı konularda da çalışmıştı. Cinsiyet farklılıkları ve benzerlikleri açısından incelediği bazı konular şu şekilde:

- Zihinde görselleştirilen objeleri döndürerek yönlerini değiştirme kabiliyetini test etmek amacıyla, bir bilgisayar ekranında farklı yönlere bakan el resimleri gösterildi. Kısa bir deneme süresinden sonra, 68 erkek ve 52 kadına bir grup el resmi gösterilerek bu elin sağ mı yoksa sol mu el olduğu soruldu. Sonuçlara göre kabilelerdeki erkeklerin bu görevde daha yüksek bir başarı gösterdiği görüldü.

- Bir başka mekansal algı testi de yarıya kadar ve yere paralel bir şekilde dolu bir su bardağı resmi kullanılarak yapıldı. 67 erkek ve 55 kadının katıldığı bu çalışmada, katılımcılara bardağın dolu kısmının farklı açılarda gösterildiği dört farklı resim sunularak, hangi resimdeki suyun yere paralel olduğu soruldu. Bu çalışmada da erkekler kadınlara göre daha başarılı olurken, bunun birtakım yön bulma yetenekleriyle ilişkilendirilebileceği düşünüldü.

- Bir diğer testte ise 37 erkek ve 36 kadından Kunene bölgesinde 13-130 km arası uzaklıklarda bulunan birkaç yeri parmaklarıyla işaret ederek yön göstermesi istendi. Vashro gösterilen yönlerin keskinliğini ve doğruluğunu ölçmek için bir GPS pusulası kullandı ve erkeklerin bu görevde de kadınlara oranla daha başarılı olduğu görüldü.

- Araştırmacılar ayrıca Twe ve Tjimba kabilelerinin katettikleri yol miktarını ölçmek için onlarla görüşmeler yaptılar ve geçen yıllarda kaç farklı yeri ziyaret ettiklerini ve buralara giderken ne kadar yol aldıklarını sorarak bu verileri kaydettiler.

“Erkekler kadınlardan daha fazla yere gitmiş ve daha fazla yol katetmişlerdi. Erkekler ortalama olarak yılda 3.4 farklı yere gidip 50 kilometre kadar yol katettiklerini bildirirken, kadınlar ortalama 2 farklı yere gidip 32 kilometre yol katettiklerin bildirdi.” diyor Cashdan ve Vashro.

Bir diğer önemli bulgu da, mekansal algı kabiliyeti testlerinde daha yüksek başarı gösteren erkeklerin hayatları boyunca ve geçen yılda diğer erkeklere oranla daha uzaklara seyahat etmiş olduğuydu. Kadınlarda ise bu testlerde başarılı ve başarısız olanlar arasında anlamlı bir farklılaşma görülmüyor. “Geçtiğimiz yıl daha fazla seyahat etmiş olan erkekler, az seyahat etmiş erkeklere oranla daha fazla kadından çocuk sahibi olmuş gibi görünüyor, ki bu da uzun yollara seyahat etmiş olmanın bir getirisi olsa gerek.” şeklinde ekliyor Vashro.

Erkeklerin objelerin görüntüsünü zihinlerinde daha iyi çevirebiliyor olmaları ilginç bir özellik. Bazılarına göre bu kültürel bir şekilde inşa olmuş olabilir, fakat böyle oluşu, bu özelliğin bütün insan topluluklarında, hatta başka türlerde de aynı şekilde görülebiliyor oluşunu açıklamaya yetmiyor. Burada sorulması gereken soru, neden erkeklerin bu özellikten kadınlara oranla daha fazla fayda sağladığı. Bu sorunun olası cevaplarından biri de, araştırmacıların verilerinin de desteklediği üzere, erkeklerin daha uzak yollar katederek kadınlara oranla bu özellikten üreme başarısı adına daha fazla fayda sağladığı.


Çeviren: M. Umut Canoluk (m.u.canoluk@gmail.com)


Kaynak: http://www.psypost.org/2014/11/men-evolve-navigation-skills-find-mates-29442

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder